آموزش فن شعر
الف -شعر چیست؟
به هر کلام خیال انگیز که یکی از احساسات و عواطف انسان را برانگیزد شعر می گویند که در یک تقسیم بندی کلی به دو بخش شعر کلاسیک و نو تقسیم می شود.
شعر کلاسیک : آن است که در شعر علاوه بر عنصر اصلی خیال انگیزی رعایت وزن و قافیه نیز شده است
شعرنو : آن است که وزن و قافیه در آن اختیاری و بدون قانون و قاعده ی خاصی رعایت شود و فقط به عنصر خیال انگیزی پرداخته شده است.
ب- قافیه : به کلمات هم وزنی گفته می شود که در آخر مصراع های شعر می آید و دارای یک یا چند حرف مشترک هستند که تشکیل دهنده ی بخشی از موسیقی شعر می باشد
مثال: کاشانه - پروانه
که سه حرف (ا - ن - ه )در این دو کلمه مشترک است
تذکر: حروف الحاقی مانند علامت جمع - پسوند ها - علامت مصدری و ... نمی تواند حروف مشترک قافیه قرار گیرد و اگر استفاده شود در اصطلاح شعرا به آن (ایراد شایگان ) می گویند.
مثل :( چشم ها - مرد ها ) - که نمی توانند هم قافیه قرار گیرند.
اما مثلا در بیت:
همی گویم و گفته ام بارها بود کیش من مهر دلدارها
(علامه طباطبایی)
دو کلمه (بارها - دلدارها) صحیح است چون علاوه بر علامت جمع دو حرف ( ا-ر ) مشترک هستند.
ج - ردیف : کلمه یا کلماتی که عینا بعد از قافیه در هر بیت تکرار می شوند و کاربرد آن در شعر اختیاری است اما از زیبایی های شعر محسوب می شود مانند کلمه شاید در بیت زیر:
گریه کن عقده ی دل گریه گشاید شاید ناز کم کن که مرا عمر نپاید شاید
سیدامیرعربی(خلوت)
ردیف می تواند چند کلمه یا حتی یک جمله باشد مانند جمله ی( خدا به خیر کند ) در این بیت:
چه چشمهای سیاهی خدا به خیر کند چه عشوه ای چه نگاهی خدا به خیر کند.
سیدامیرعربی(خلوت)
ب - قالب هاي شعري:
1- غزل : به قالبي گفته مي شود كه در آن مصراع اول با همه ي مصراع هاي زوج هم قافيه اند.
موضوع غزل هميشه عاشقانه يا عارفانه است.
تعداد بيت ها معمولا 6 الي 13 بيت است.
در بيت آخر معمولا شاعر تخلص (نام شاعرانه ي ) خود را ذكر مي كند .
ابيات غزل را مي توان چنين نمايش داد:
--------------------------------+ ----------------------+
-------------------------------- ----------------------+
-------------------------------- ----------------------+
از معروف ترين غزل سرايان مي توان (حافظ – سعدي – مولوي – صائب و ...) را نام برد.
اين قالب شعري بعد از سال ها هنوز مرسوم و پر رونق است /.
2- قصيده : از نظر قافيه دقيقا مانند غزل است اما موضوع آن پند و نصيحت – مدح و ذم – وصف طبيعت و... است و تعداد ابيات آن نامحدود است و گاهي به 200 بين نيز مي رسد .
اين قالب تقريبا منسوخ شده و امروزه مورد استفاده قرار نمي گيرد .
از قصيده سرايان مشهور مي توان (سعدي – منوچهري دامغاني – مسعود سعد سلمان و...) را نام برد.
۳- قطعه : همانگونه كه از نام آن پيداست به قسمتي (قطعه اي) از يك قصيده گفته مي شود كه در موضوع خاصي باشد بنابر اين شكل قافيه هاي آن چنين است كه فقط مصراع هاي زوج هم قافيه هستند
در شكل زير كه يك قصيده است قسمت رنگي يك قطعه محسوب مي شود/.
--------------------------------+ ----------------------+
-------------------------------- ----------------------+
-------------------------------- ----------------------+
-------------------------------- ----------------------+
-------------------------------- ----------------------+
-------------------------------- ----------------------+
-------------------------------- ----------------------+
-------------------------------- ----------------------+
-------------------------------- ----------------------+
-------------------------------- ----------------------+
-------------------------------- ----------------------+
-------------------------------- ----------------------+
ابن يمين فريومدي از مشهورترين قطعه سرايان است.
۴- مثنوی: همانگونه که از نام آن پیداست (مثنوی یعنی دوتایی) به شعری گفته می شود که در آن مصراع ها دو به دو با هم هم قافیه اند و قافیه در هر بیت عوض می شود و چون شاعر در انتخاب قافیه آزاد است برای سرودن اشعار طولانی مانند داستان های بلند مناسب است ابیات یک مثنوی را می توان چنین نمایش داد.
-----------------------------* -----------------------*
-----------------------------+ -----------------------+
-----------------------------٫ -----------------------٫
-----------------------------× -----------------------×
از مشهورترین مثنوی سرایان ادبیات ایران می توان مولوی - فردوسی و نظامی را می توان نام برد این قالب هنوز نیز استفاده می شود و رونق دارد/.
ادامه دارد...
وبلاگ ادبی اینجانب سید امیر عربی (خلوت) از شاعران کرج
